Voor de korpsleiding

Ik maakte een paar dagen geleden een blogje over het draaginsigne gewonden voor de Politie en kreeg daar vragen over. Vooral de ingewikkeldheid die de korpsleiding opwerpt, om zo’n draaginsigne uit te reiken, roept veel vragen op. Ook bij mij, want de meest simpele oplossing ligt voor de hand. Ik zal het uitleggen.

Binnen de regelgeving van de Nationale Politie kennen we twee besluiten die hier van toepassing zijn namelijk het ‘besluit beroepsziekte’ en het ‘besluit beroepsziekte’ met de aantekening blijvend letsel. Deze besluiten dekken de volledige lading en doen recht aan dat wat de betrokken politieman of -vrouw is overkomen. Je zou je daarna af kunnen vragen vanaf wanneer, onbeperkt of vanaf een bepaalde datum. Ook hier kunnen we denk ik makkelijk een keuze maken omdat de grondlegging voor de Nationale Politie is gelegd bij de reorganisatie van 1993. Op dat moment werden de korpsen Rijks- en Gemeentepolitie opgeheven en werden de politieambtenaren voor wat betreft het ‘Besluit Algemene Rechtspositie’ gelijk gesteld. Daarnaast beslaat dit ook een ruime periode van meer dan 25 jaar die tegemoet komt aan Politiemensen die al wat langer de dienst hebben verlaten.

Dat Letsel en Psychisch letsel al langer bij de Korpsleiding bekend is blijkt wel uit de toespraken die zijn gehouden door diverse korpschefs in de Tuin der Bezinning. Een paar stukjes daaruit:

Gerard Bouman 2013

Als een politieman- of vrouw iets traumatisch meemaakt, proberen we posttraumatische stressstoornis te voorkomen. En mocht dat niet lukken, dan gaan we er samen met die collega mee aan de slag. Wij treffen steeds meer maatregelen om PTSS bespreekbaar te maken en mensen door te verwijzen. Ook de impact op iemands privéleven en op zijn of haar gezin vraagt daarbij onze zorg.

Gerard Bouman 2014

Politiewerk is en blijft een prachtig vak. Maar wel een vak met soms inktzwarte randen. Zodra wij het politiebureau verlaten, kunnen om de eerste de beste hoek schokkende gebeurtenissen loeren. Dat heeft onmiskenbaar impact op collega’s, zelfs als hen excessieve confrontaties bespaard blijven. Voortdurend scherp en op je hoede zijn, trekt op den duur een zware wissel. Veel collega’s kunnen dat uitstekend hanteren, gesteund door hun opleiding, ervaring en trainingen die hun weerbaarheid versterken. Voor sommigen leidt deze constante spanning, in combinatie met de vele vormen van menselijke misère op hun pad, echter onontkoombaar tot mentale blessures. Bij de een acuut, door een schokkend incident dat de emmer doet overlopen. Bij de ander sluipenderwijs door de stapeling van ellende. Hoe gehard of doorgewinterd iemand ook is, iedereen kan dit noodlot vroeger of later treffen. Dit risico hoort onlosmakelijk bij ons vak. Van alle psychosociale problemen waarmee politiemensen te kampen kunnen krijgen, is posttraumatische stressstoornis de meest ingrijpende en aangrijpende. Wat PTSS met iemand doet, kan ik u uiteenzetten in de terminologie van wetenschappers of medici. Liever vertel ik het in de eenvoudige woorden van een collega die het overkwam. Een collega die altijd klaarstond voor de baas. Rotklussen opknapte en overuren draaide. Weekeindes en vakanties opofferde, omdat er te weinig mensen waren. Op de koop toenam dat er nooit een compliment of dankjewel afkon. Ik lees u een paar zinnen voor uit de noodkreet die deze collega mij onlangs stuurde. ‘Mijn leven is totaal veranderd. Spanningen maken dat ik ontplof. Ik heb weinig tot geen zelfbeheersing meer. Mijn eeuwige geduld is totaal verdwenen. Ik heb last van mijn geheugen en mijn concentratie is ernstig aangetast. Duidelijk samenhangend iets vertellen, kan ik niet meer. Buiten ben ik superalert. Alles vormt een bedreiging en ik schrik van onverwachte geluiden of dingen die gebeuren. Mijn radar maakt overuren en halverwege de dag heb ik mijn limiet wel gehad. Ik kan heel emotioneel reageren op gebeurtenissen waar ik vroeger niet eens over na zou denken. Mijn leven staat op zijn kop en zal nooit meer hetzelfde worden.’ Deze woorden drukken voor mij klip en klaar uit wat PTSS inhoudt. Zij vertellen het verhaal van een verwoest leven. Het leven van iemand die jarenlang met hart en ziel het leven van anderen wilde verlichten. Die zich nu aan zijn lot voelt overgelaten. In de steek gelaten, ook door zijn en dus mijn politieorganisatie. Vanaf het moment dat ik de taak op mij nam om één nationale politie te bouwen, beschouw ik zorg voor collega’s – zeker na geweld tegen politieambtenaren – als mijn persoonlijke missie. Alle goede bedoelingen ten spijt schoot de politie op dit punt in het verleden te vaak flink tekort. Elk voormalig korps hield er andere regelingen op na. Collega’s in nood doolden van het kastje naar de muur. Nu wij één korps vormen, kunnen wij ook op dit terrein meters maken en een eenduidige, effectieve zorglijn gestalte geven.

Gerard Bouman 2015

Solidair zijn met de loyaliteit die politiemensen zo eigen is, kan een juk betekenen. Net als leven met de angstige onzekerheid of een geliefde ongeschonden thuiskomt. En omgaan met de stressverschijnselen die in ons werk vaak onontkoombaar zijn. Soms met lede ogen aanzien hoe criminele dreigementen of erger hun veilig gewaande privéomgeving aantasten. Of machteloos en diepbedroefd afscheid moeten nemen, omdat politiewerk de dood inhield. Dat wij 24 uur per dag van de politie zijn, raakt zeker ook de achterban indringend. Hen moeten wij erkentelijk zijn en zorgzaam insluiten bij onze reflectie op wie wij zijn en wat wij doen.

Erik Akerboom 2016

Het staat in mijn beleving symbool voor de wereld die politiemensen dagelijks betreden en de risico’s die zij daarbij lopen. Door naar voren te stappen waar anderen wijken.

Tot op de dag van vandaag doordringen zulke gebeurtenissen mij er telkens weer van hoeveel impact geweld heeft. Op ons eigen functioneren. Op het welzijn van wie ons dierbaar is.

Zorg voor de politiemensen die de handen van deze samenleving zijn. Die altijd klaarstaan – wat er ook gebeurt. Die een even unieke als belastende opdracht vervullen: in het uiterste geval geweld toepassen om geweld te stoppen. Niet in het belang van zichzelf, maar van anderen. Van burgers en collega’s in nood. Van een democratische rechtstaat. Van een samenleving waarin iedereen zich thuis en veilig voelt.

Zorg voor de politiemensen die de handen van deze samenleving zijn. Die altijd klaarstaan – wat er ook gebeurt. Die een even unieke als belastende opdracht vervullen: in het uiterste geval geweld toepassen om geweld te stoppen. Niet in het belang van zichzelf, maar van anderen. Van burgers en collega’s in nood. Van een democratische rechtstaat. Van een samenleving waarin iedereen zich thuis en veilig voelt.

Erik Akerboom 2017

Wij willen bij politiek en burgers de risico’s agenderen die hulpverleners lopen. Wat doet de samenleving tegen het steeds intensere geweld? Hoe herstellen wij met elkaar het respect dat hulpverleners toekomt? Het respect dat zij nodig hebben om te kunnen doen wat hen te doen staat.

Erik Akerboom 2018

De impact van het werk, het incident, het verlies, krijgt niet altijd een goede plek. Daar ben ik mij van bewust Het is de pijn die blijft, de pijn die soms PTSS heet. Het kan ons allemaal overkomen. Collega’s met PTSS zijn goede dienders, die door het werk zijn beschadigd. De zorg voor politiemensen met PTSS moet anders en beter. Dat zijn we als collega’s, als korpsleiding verplicht. Daar maak ik mezelf hard voor. Het is onze inzet dat zo veel mogelijk collega’s aan het werk blijven. Veel collega’s met PTSS doen dat gelukkig ook. Maar ook als dat niet meer lukt, bieden we adequate zorg…….

Dames en heren, beste mensen, Ik maak dit uitstapje omdat ik wil dat we de keerzijde van het mooie werk dat we doen zonder taboe moeten kunnen bespreken. Juist op deze plek, waar we collega’s herdenken die de allerhoogste prijs hebben betaald. Omdat ik weet dat we hier op een open manier met elkaar kunnen praten. Want dat is lange tijd een deel van het probleem geweest: over psychische klachten sprak je niet bij de politie. Daar is de cultuur niet naar. ‘Verman je maar.’ ‘Kop op en schouders eronder.’ Dat moet anders. U weet hoe het is om leed te dragen. Wie rouwt, zit niet te wachten op tips en adviezen. Die wil een luisterend oor, een schouder om op uit te huilen. En begrip.

Erik Akerboom 2019

In 2018 zijn er gelukkig geen politiecollega’s omgekomen door geweld of ongevallen. Maar dat betekent NIET dat het een tijd zonder geweld is geweest of dat ons werk veiliger is geworden. Integendeel: we zien de heftigheid en de vorm van geweld tegen de politie toenemen. Elk uur heeft er een collega van ons te maken met agressie. Tegelijkertijd zien we na ernstige incidenten tegen collega’s, dat we veel steun krijgen van bezorgde burgers. 4 En het is mooi om te zien dat er nog steeds veel mensen bij de politie willen werken. Wetend dat ons werk er toe doet. Maar ook wetend dat ons werk niet zonder risico is.

Henk van Essen 2020

Als eerbetoon, maar ook om heel bewust stil te staan bij de schaduwkant van ons prachtige vak. Politiemensen kiezen voor een vak dat veiligheid brengt voor anderen, maar tegelijkertijd risico’s voor henzelf. Als politie stappen we naar voren zonder aanziens des persoons, ook in heel complexe situaties. Soms moeten we daarbij geweld gebruiken, omdat we ook zelf met geweld worden geconfronteerd.

Natuurlijk begrijp ik best dat deze opsomming maar slechts een klein deel is van het gedachtengoed van de sprekers, maar het geeft juist heel goed weer hoe bewust men is van de gevaren die we lopen in het politiewerk. Dat we jaarlijks de tijdens het werk omgekomen collega’s herdenken is niet alleen heel mooi maar ik zie het ook als een plicht. Net zoals ik het een plicht vind om stil te staan bij de collega’s die om reden van beroepsziekte of een dienstongeval eveneens voor het leven getekend zijn. Het is voor mij dus onverteerbaar dat de grootste werkgever niet in staat is de daadwerkelijke waardering en erkenning in de praktijk de brengen. Woorden zijn mooi maar daden doen ertoe.

Goed, de criteria heb ik inmiddels aangereikt en om te voorkomen dat het nog een aantal jaren gaat duren hier ook alvast de invulling.

Zoek een mooie grote locatie en nodig alle betrokkenen uit. Dat kan denk ik wel per eenheid. De eenheidschefs en enkele stafleden zijn aanwezig evenals een delegatie van de korpsleiding. Er zijn een aantal inspirerende toespraken en het Nederlands Politieorkest speelt een aantal passende melodieën. De eenheidschef en zijn staf delen de draaginsignes uit met bijbehorend besluit en een dankjewel voor de inzet. Voor die collega’s die het niet in staat waren om erbij te zijn wordt per eenheid een passende oplossing gevonden in overleg met de betrokken collega.

De enige vraag die overblijft is het vervolg.

Er is bij veel beschadigde collega’s de behoefte om elkaar te treffen in persoon dan wel virtueel. Het lijkt me dat dit per eenheid simpel op te lossen is. Daarnaast zullen in de toekomst telkens weer collega’s uitvallen en uiteindelijk een besluit ‘beroepsziekte’ dan wel ‘dienstongeval blijvend letsel’ uitgereikt krijgen. Een goed moment om stil te staan en die waardering en erkenning gestald te doen met de uitreiking van een draaginsigne gewonden.

Ik zou zeggen, aan de slag ermee. En natuurlijk graag gedaan.

Johan Schuurman  12-10-20